แนวคิดในการจัดทำ Pollutant Release and Transfer Registers : PRTR เกิดขึ้นครั้งแรกในประเทศสหรัฐอเมริกา หลังจากเกิดเหตุการณ์ระเบิดขึ้นที่โรงงานยูเนี่ยนคาร์ไบด์ที่เมืองโบพาล ประเทศอินเดียเมื่อปี พ.ศ. 2527 และต่อมาได้เกิดเหตุสารเคมีรั่วไหลในรัฐเวสท์-เวอร์จิเนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ทำให้คนงานและชุมชนที่มีโรงงานตั้งอยู่ใกล้เคียงต่างเรียกร้องให้โรงงานเปิดเผยข้อมูลการใช้สารเคมีอันตรายให้กับสาธารณชนได้รับทราบ

ในปี พ.ศ. 2529 ประเทศสหรัฐอเมริกาจึงได้ออกกฎหมายการจัดทำแผนฉุกเฉินและสิทธิของประชาชนในการรับรู้ข้อมูล (Emergency Planning and Community Right-to-Know Act : EPCRA) เพื่อส่งเสริมให้มีการจัดทำแผนฉุกเฉินและลดผลกระทบอันเนื่องมาจากอุบัติเหตุ และเพื่อให้สาธารณชนได้รับรู้ข้อมูลเกี่ยวกับปริมาณการปลดปล่อยสารเคมีจากโรงงานซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับชุมชน จากการจัดทำรายงานข้อมูลสารพิษที่มีการปลดปล่อย (Toxic Release Inventory : TRI) สู่สิ่งแวดล้อม ทั้ง อากาศ น้ำ ดิน และการนำของเสียออกนอกสถานประกอบการเพื่อกำจัด โดยมีการรายงานข้อมูลสารเคมีมากกว่า 600 รายการ

หลังจากนั้น การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา (The United Nations Conference of Environment and Development: UNCED) หรือ การประชุมสุดยอดสิ่งแวดล้อมโลก (Earth Summit) ณ นครริโอเดอจาเนโร ประเทศบราซิล ในปี พ.ศ. 2535 ประเทศต่างๆ ได้ร่วมลงนามรับรองในแผนปฏิบัติการที่ 21 ซึ่งเป็นแผนแม่บทระดับโลกสำหรับการดำเนินงานที่จะทำให้การพัฒนาอย่างยั่งยืนทั้งในด้านสังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม และทำเนียบการปลดปล่อยและเคลื่อนย้ายมลพิษ (Pollutant Release and Transfer Registers : PRTR) เป็นหนึ่งในข้อปฏิบัติในแผนดังกล่าว ที่จะส่งเสริมให้มีความโปร่งใสด้านการรายงานข้อมูลและนำไปสู่การพัฒนาด้านสิ่งแวดล้อม

PRTR ต่างจากระบบการรายงานข้อมูลอื่นอย่างไร

  • ข้อมูล PRTR รายงานในหน่วยของ “ปริมาณ”ต่อระยะเวลา อาทิ กิโลกรัม/ปี
  • ไม่กำหนดปริมาณขั้นต่ำ และ ไม่ใช่มาตรฐาน ซึ่งรายงานข้อมูลในหน่วยของความเข้มข้น ตัวอย่างเช่น มิลลิกรัม/ลิตร ในกรณีของมาตรฐานคุณภาพน้ำทิ้ง หรือ มิลลิกรัม/ลูกบาศก์เมตร ในกรณีของมาตรฐานการระบายอากาศเสีย
  •  เป็นการรายงานข้อมูลการปลดปล่อยมลพิษสู่ตัวกลางสิ่งแวดล้อมที่รองรับมลพิษนั้น คือ อากาศ ดิน น้ำ (แต่ไม่ได้บอกถึงระดับของการตกค้างของมลพิษนั้นในสิ่งแวดล้อม เนื่องจาก สารเคมีหรือมลพิษมีคุณสมบัติที่แตกต่างกัน บางประเภทอาจสลายตัวได้อย่างรวดเร็วหลังจากการปลดปล่อยและไม่มีการตกค้างในสิ่งแวดล้อม เป็นต้น)
  •  ข้อมูลดังกล่าวจะมีการเผยแพร่สู่สาธารณชนได้รับทราบ

ข้อมูลที่เผยแพร่มีอะไรบ้าง ข้อมูลที่เผยแพร่ประกอบด้วย

  • รายชื่อของ 1) สารเคมี 2) กลุ่มของสารเคมี และ/หรือ 3) มลพิษอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องที่มีการปล่อย ระบาย ออกสู่สิ่งแวดล้อม หรือ การนำน้ำเสียหรือของเสียที่มีสารเคมีหรือมลพิษเป้าหมายออกจากจากโรงงานอุตสาหกรรมไปบำบัดหรือกำจัด
  •  ปริมาณ ของสารเคมี กลุ่มสารเคมี และ/หรือ มลพิษ (หน่วยเป็นน้ำหนัก เช่น กิโลกรัม ต่อระยะเวลาที่ปลดปล่อย เช่น กิโลกรัม/ปี)
  •  ชื่อตัวกลางสิ่งแวดล้อมที่รองรับมลพิษ (อากาศ น้ำ หรือ ดิน)
  •  ข้อมูลของแหล่งกำเนิด ที่มีการปลดปล่อยหรือเคลื่อนย้าย สารเคมี หรือ มลพิษ นั้น (ข้อมูลของแหล่งกำเนิด หมายถึง รายชื่อ ที่อยู่ ของแหล่งกำเนิด (โรงงาน) หรือ เฉพาะชื่อประเภทของแหล่งกำเนิด (เช่น อุตสาหกรรมปิโตรเคมี อุตสาหกรรมพลาสติก บ้านเรือน การเกษตร ยานพาหนะ เป็นต้น) แล้วแต่ความเหมาะสม สำหรับประเทศไทยซึ่งอยู่ระหว่างดำเนินโครงการนำร่อง และยังไม่มีการออกกฎหมายเพื่อบังคับใช้ จึงไม่มีการเปิดเผยข้อมูลรายชื่อ และ ที่อยู่ของแหล่งกำเนิดประเภทโรงงานอุตสาหกรรม
  •  มีการรายงานตามรอบเวลา (ทุกปี)
  •  มีการเปิดเผยข้อมูลสู่สาธารณะ เช่น ผ่านทางอินเตอร์เน็ต (interactive ) สิ่งพิมพ์ หรือ CD