Output 2-2 Community Participated VOCs/Odor Monitoring

โครงการการมีส่วนร่วมของชุมชนในการติดตามตรวจสอบกลิ่น (Community Participated VOCs/Odor Monitoring Pilot Survey)

หลักการและเหตุผล : นับแต่ปี พ.ศ. 2554 เป็นต้นมา องค์การความร่วมมือระหว่างประเทศแห่งญี่ปุ่น (JICA) ได้ดำเนินโครงการ “ระบบทำเนียบการปลดปล่อยและเคลื่อนย้ายสารมลพิษ (Pollutant Release and Transfer Register)” หรือที่เรียกโดยย่อว่า “ระบบ PRTR” ซึ่งเป็นโครงการความร่วมมือทางวิชาการระหว่าง JICA กับกรมควบคุมมลพิษ (คพ.) กรมโรงงานอุตสาหกรรม (กรอ.) และการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) และมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อพัฒนาระบบ PRTR ต้นแบบที่มีความเหมาะสมกับประเทศไทย โดยสร้างระบบฐานข้อมูลที่แสดงถึงชนิดและปริมาณของมลพิษที่มีการปลดปล่อยจากแหล่งกำเนิดสู่สิ่งแวดล้อมทั้งด้านอากาศ ดิน น้ำ รวมถึงข้อมูลปริมาณการเคลื่อนย้ายน้ำเสียหรือของเสียออกนอกสถานประกอบการเพื่อบำบัดหรือกำจัดอย่างถูกต้อง และสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในการบริหารจัดการด้านสิ่งแวดล้อมและสารเคมีได้

ทั้งนี้ ในช่วงสุดท้ายของการดำเนินโครงการดังกล่าว เป็นการเผยแพร่ข้อมูลให้กับชุมชนได้รับทราบบนหลักการของ “การเปิดเผยข้อมูล - การมีส่วนร่วมของประชาชน - การส่งเสริมการจัดการโดยสมัครใจ” ที่จะนำมาใช้ในการจัดการมลพิษทางอุตสาหกรรม อันนำไปสู่การสร้างความสัมพันธ์ในการอยู่ร่วมกันระหว่างชุมชนและภาคอุตสาหกรรม โดยจะเชื่อมโยงข้อมูลของชุมชนและข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เพื่อสื่อสารให้ชุมชนมีความเข้าใจในด้านการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมและสารเคมีได้ถูกต้องตามหลักวิชาการ ต่อมา ในปี พ.ศ. 2562 ระบบ PRTR ได้รับการผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของโครงการการพัฒนาเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศ (Eco Industrial Town program) เพื่อให้เกิดความยั่งยืนของระบบฯ โดยมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการสารเคมีและมลพิษ ทั้งนี้ โครงการการมีส่วนร่วมของชุมชนในการติดตามตรวจสอบกลิ่นได้เริ่มนำร่องในพื้นที่มาบตาพุด จังหวัดระยอง เพราะเป็นพื้นที่ที่ได้รับการประกาศเป็นเมืองอุตสาหกรรมเชิงนิเวศและพื้นที่ดังกล่าวมีการประกอบกิจการอุตสาหกรรมหลัก 4 ประเภท ได้แก่ โรงกลั่นน้ำมัน อุตสาหกรรมเคมี อุตสาหกรรมปิโตรเคมี และอุตสาหกรรมยานยนต์

วัตถุประสงค์

  1. เพื่อให้ชุมชนมีส่วนร่วมในการเฝ้าระวังและตรวจสอบกลิ่น
  2. เสริมสร้างให้ชุมชนมีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับปัญหากลิ่น และแนวทางการจัดการปัญหากลิ่นได้ดียิ่งขึ้น
  3. เสริมสร้างธรรมาภิบาลสิ่งแวดล้อม

ชุมชนเป้าหมาย :ชุมชนบ้านพลง ชุมชนตากวน-อ่าวประดู่ และชุมชนหนองแฟบ ซึ่งเป็นชุมชนบริเวณพื้นที่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง

ระยะเวลาดำเนินโครงการ :15 เดือน (ตั้งแต่กันยายน 2562 – พฤศจิกายน 2563)

ผู้ร่วมดำเนินงาน :องค์การความร่วมมือระหว่างประเทศของญี่ปุ่น (Japan International Cooperation Agency หรือ JICA) และการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.)

กิจกรรมและขั้นตอนการดำเนินโครงการ :

  1. ประชุมเพื่อหารือและเตรียมการวางแผนโครงการ
  2. คัดเลือกชุมชนเป้าหมาย
  3. อบรมการใช้อุปกรณ์และเก็บตัวอย่างกลิ่น
  4. ดำเนินการเก็บตัวอย่างกลิ่นและส่งให้ห้องปฏิบัติการวิเคราะห์ผล
  5. การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ผลการดำเนินโครงการ และรับฟังข้อเสนอแนะต่างๆ จากประชาชน
  6. การส่งมอบเครื่องมือ Mini-canister ให้แก่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด

ผลการดำเนินโครงการ

  1. ประชุมเพื่อหารือและเตรียมการวางแผนโครงการกับชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ เทศบาลเมืองมาบตาพุดเทศบาลตำบลบ้านฉาง สำนักงานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ศูนย์เฝ้าระวังและควบคุมคุณภาพสิ่งแวดล้อม บริษัท ยูไนเต็ด แอนนาลิสต์ แอนด์ เอ็นจิเนียริ่ง คอนซัลแตนท์ จำกัด JICA และ กนอ. เมื่อวันจันทร์ที่ 16 ธันวาคม พ.ศ. 2562 ณ ห้องประชุม 303 ชั้น 3 เทศบาลเมืองมาบตาพุด จังหวัดระยอง โดยที่ประชุมหารือถึงรายละเอียดของแผนงานและระยะเวลาในการทำกิจกรรมต่างๆ
  2. คัดเลือกชุมชนเป้าหมาย 3 แห่ง ได้แก่ ชุมชนบ้านพลง ชุมชนตากวน-อ่าวประดู่ และชุมชนหนองแฟบ เนื่องจากชุมชนทั้งสามอยู่ในทิศทางลมซึ่งมีแนวโน้มต่อการเกิดปัญหากลิ่น
  3. อบรมการใช้อุปกรณ์และเก็บตัวอย่างกลิ่น โดยจัดอบรมการใช้เครื่องมือ Mini-canister และเก็บตัวอย่างกลิ่นให้แก่ผู้แทนชุมชน จำนวน 2 ครั้ง ครั้งที่ 1 อบรมให้แก่ชุมชนที่คัดเลือกไว้และผู้ที่สนใจ จำนวน 27 ท่าน เมื่อวันที่ 26 เมษายน 2563 ณ ห้องประชุม 405 ชั้น 4 เทศบาลเมืองมาบตาพุด ครั้งที่ 2 อบรมทบทวน (Refresh Training) ให้กับผู้ที่จะดำเนินการเก็บตัวอย่าง เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 2563 ณ บ้านของ ผู้เก็บตัวอย่าง ซึ่งได้แก่ คุณชุมพร เสียงเสนาะ ผู้แทนจากชุมชนตากวน-อ่าวประดู่ คุณธรรมนูญ มานะ ผู้แทนจากชุมชนหนองแฟบ และคุณเปรมศิว์ชา ณัชศรีสุร์โชติ ผู้แทนชุมชนบ้านพลง
  4. ดำเนินการเก็บตัวอย่างกลิ่น มีระยะเวลา 3 เดือน ตั้งแต่วันที่ 1 กรกฎาคม 2563 ถึง 30 กันยายน 2563
  5. จัดประชุมสัมมนาเพื่อเผยแพร่ผลการดำเนินงานโครงการการมีส่วนร่วมของชุมชนในการติดตามตรวจสอบกลิ่น เมื่อวันที่ 15 ธันวาคม 2563 ณ ห้องประชุมสร้อยเพชร โรงแรมโกลเด้น ซิตี้ จังหวัดระยอง โดยมีผู้เข้าร่วมสัมมนาจำนวน 56 ท่าน จากภาครัฐ ภาคเอกชน องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ชุมชน และสถาบันการศึกษา ทั้งนี้ ในที่ประชุมให้ความสนใจกับสารเคมีหลักที่พบพร้อมกลิ่น 3 ชนิด ได้แก่ Acetaldehyde Methylacetate และ Acetone เนื่องจากสารทั้ง 3 ชนิดนี้จะถูกพบจากอุตสาหกรรมปิโตรเคมี ถึงแม้ว่าบางเวลาบางพื้นที่จะได้กลิ่นของสารเคมีดังกล่าวบ้าง แต่ค่าที่ตรวจวัดได้ยังอยู่ห่างไกลจากค่าที่ส่งผลกระทบต่อสุขภาพอนามัย (Occupational health/safety standard) แต่อย่างไรก็ตาม ที่ประชุมมีความคิดเห็นในการเฝ้าระวังกลิ่น ดังนี้ ปัจจุบันมีหลายหน่วยงานที่เป็นเครือข่ายเฝ้าระวังกลิ่นในพื้นที่ชุมชน อันประกอบไปด้วย ศูนย์เฝ้าระวังและควบคุมคุณภาพสิ่งแวดล้อม (EMCC) ของการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย สมาคมเพื่อนชุมชน ตัวแทนชุมชน และโรงงานอุตสาหกรรม และมีศูนย์ EIC ของเทศบาลเมืองมาบตาพุด รวมไปถึง Line กลุ่มเพื่อติดตามสถานการณ์ในพื้นที่ สำหรับแนวทางการบริหารจัดการ เมื่อพบปัญหาเรื่องกลิ่น จะมีการแจ้งไปยังเครือข่ายเฝ้าระวังเพื่อจัดส่งเจ้าหน้าที่ลงพื้นที่ตรวจสอบ เพื่อหาสาเหตุและแก้ปัญหา โดยผู้ประกอบการในพื้นที่หลายรายจะมีทีมงานมวลชนสัมพันธ์ที่พร้อมลงพื้นที่ตรวจสอบหาสาเหตุทันทีที่มีการร้องเรียนเกิดขึ้น และเปิดให้ประชาชนภายนอกเข้าเยี่ยมชมกระบวนการผลิตภายในโรงงานได้
  6. ส่งมอบเครื่องมือ Mini-canister โดย Mr. Munehiro Fukuda ผู้เชี่ยวชาญจาก JICA ส่งมอบเครื่องมือ Mini-canister จำนวน 14 ชุด ให้แก่นิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด และมีนายธวัชศักดิ์ เกิดมณี ผู้ช่วยผู้อำนวยการสำนักงานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด ซึ่งเป็นผู้แทน กนอ. รับมอบเครื่องมือดังกล่าว เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ในการสร้างความร่วมมือให้ชุมชนเฝ้าระวังปัญหามลพิษด้านกลิ่นบริเวณชุมชนรอบพื้นที่ เมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2564 ณ ห้องประชุมสมเจตน์ สำนักงานนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด จังหวัดระยอง

    ประโยชน์ที่ได้รับจากโครงการ


    1. ชุมชนมีส่วนร่วมในการตรวจสอบกลิ่น และมีความรู้ความเข้าใจเรื่องกลิ่นมากขึ้น รวมทั้งร่วมหาแนวทางในการติดตามป้องกันและแก้ไขปัญหากลิ่น

    2. หน่วยงานภาครัฐและเอกชนรับทราบความคิดเห็นของประชาชน และร่วมมือกันหาแนวทางการบริหารจัดการปัญหากลิ่น

    3. เสริมสร้างกระบวนธรรมาภิบาลสิ่งแวดล้อม โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการสิ่งแวดล้อมเป็นไปตามหลักวิชาการที่เชื่อถือได้

Download